NATUURKUNDIG GEZELSCHAP MIDDELBURG
(opgericht 1780)
LEZINGENPROGRAMMA 2008 – 2009
Geachte belangstellende,
In 2006 organiseerden wij de extra lezingencyclus “Mens en
Aarde” in samenwerking met het Zeeuws Genootschap. Tijdens
het vorig seizoen programmeerde het bestuur een extra lezing
(prof. Wijers sprak in januari over donkere materie), hoewel ik had
aangekondigd dat wij de gebruikelijke opzet van ons lezingenprogramma
zouden hanteren: een zestal lezingen in de periode
oktober 2007 tot en met april 2008 gevolgd door een excursie.
Dit jaar dan toch weer een ‛normaal’ jaar met zes lezingen en
uiteraard een excursie. We gaan op bezoek in de polder om te
ervaren hoe een modern boerenbedrijf wordt gerund. Voor de
ondernemers is zo'n ontvangst een extra activiteit, die de normale
gang van zaken (enigszins) verstoort. Aangezien de proefboerderij
ieder jaar toch al een open dag organiseert, kregen wij het verzoek
om onze excursie op diezelfde datum te laten plaatsvinden. De
excursie staat daardoor niet in mei, maar in juni op het programma.
Vorig jaar schreef ik hier: ”De goede opkomst tijdens de lezingencycli
van de afgelopen jaren bewijst het succes van deze formule en
is voor ons reden te meer om de gehanteerde aanpak voorlopig niet
te wijzigen.” Deze uitspraak bleek onverkort van toepassing op
onze lezingencyclus 2007-2008, zodat het bestuur besloot om het
gehanteerde systeem voort te zetten.
Op de website is onder de knop ”Over NGM” een korte versie van
de geschiedenis van het Gezelschap geplaatst. De pagina met
links naar andere interessante sites is grotendeels onveranderd
gebleven, maar wel enigszins aangepast. Ook het web-archief
begint te groeien: er staan nu 3 jaren in het archief.
Ik hoop dat u het met mij eens bent, dat het programma er weer
aantrekkelijk uitziet.
Dit jaar organiseert het Koninklijk Zeeuws Genootschap der
Wetenschappen een tweetal lezingen rond het thema “Kernfusie”.
De eerste lezing betreft fusie in sterren, de tweede over kernfusie
op aarde ten behoeve van energie-opwekking. De samenvatting is
als eerste in dit programmaboekje opgenomen.
Ik wens u namens het bestuur van het Natuurkundig Gezelschap
een interessant en onderhoudend lezingenseizoen toe.
dr. H.J. van Elburg.
Het Koninklijk Zeeuws Genootschap der Wetenschappen
heeft op 3 en 10 oktober 2008 geprogrammeerd (toegang
voor KZGW-leden: € 5,50, niet-leden: € 7,50 per lezing):
Dr. E. Min
3 oktober: “Kernfusie – energiebron van het heelal”
10 oktober: “Kernfusie – een zon op aarde”
In de eerste lezing wordt het onderwerp kernfusie als natuurverschijnsel,
als energiebron van de zon en sterren behandeld.
In de tweede lezing zal dr. Min zich concentreren op de ontwikkeling
van kernfusie als energiebron voor de mens. In deze lezing
komt ook de energieproblematiek aan bod.
De Fusion Road Show.
“Goed onderwijs is één kwart voorbereiding en driekwart puur
theater”, zei de Amerikaanse romanschrijver Gail Godwin eens. De
Fusion Road Show, met haar mix van theatre en wetenschap, is
het daar geheel mee eens. De interactieve show gebruikt drama,
live demonstraties, en participatie van toehoorders om het publiek
bekend te maken met fusieenergie. De Road Show begint met een
introductie van het energieprobleem. Vervolgens wordt kernfusie
geïntroduceerd als één van de mogelijke toekomstige energieopties,
en wordt het proces uitgelegd. Het publiek ontwerpt
vervolgens zelf een fusiecentrale, met enige hulp van de presentator.
De show is het geesteskind van prof. N. Lopes Cardozo,
hoofd van het Nederlands fusieonderzoek. Hij besloot om van zijn
eigen acteursachtergrond gebruik te maken (hij stond ooit op het
toneel en deed straatoptredens) om het publiek te informeren over
fusiewetenschap.
“Door deze combinatie van educatie en entertainment worden jonge
mensen gestimuleerd na te denken over de toekomst en over de rol
die zij zouden kunnen spelen in het vormgeven daarvan”, zei Jeroen
van der Veer van de Koninklijke/Shell groep toen hij de Shell prijs
2003 voor Duurzame Ontwikkeling en Energie aan Lopes Cardozo
overhandigde. Sinds de premiere in 1999 is de show honderden
keren opgevoerd in binnen- en buiten land. Tot het publiek
behoren middelbare scholen, algemeen publiek, natuurkundestudenten,
politici, wetenschappers en energiespecialisten.
Lezingenprogramma 2008-2009
Vrijdag 24 oktober 2008, 19:30
Prof. dr. J. Geurts
Medisch Centrum Vrije Universiteit Amsterdam
Kan ik zien wat u denkt?
Neurobioloog Jeroen Geurts geeft inzicht in het hedendaagse
hersenonderzoek en het ‘probleem’ bewustzijn. Is bewustzijn
hetzelfde als ‘de ziel’? Kunnen we onze ziel zien op een hersenscan?
En, in het licht van recente ontwikkelingen, bewijzen bijnadoodervaringen
dat ons bewustzijn niet door onze hersenen wordt
geproduceerd? Hij zal enkele moderne neuroimaging technieken,
als methoden om onze hersenen en ons ‘denken’ te bestuderen,
met u onder de loep nemen en zal ingaan op de vraag of en hoe
deze ons kunnen helpen te begrijpen wie wij zijn.
Dr. Jeroen J.G. Geurts werkt als senior universitair docent en
neurowetenschapper in het VU medisch centrum te Amsterdam.
Hij schreef onder andere het boek “Over de kop: fascinerende
vragen over het brein”. Informatie over de spreker is te vinden op
www.jeroengeurts.nl.
Vrijdag 28 november 2008, 19:30
ir. J.H. Maas
Delta N.V., afdeling Technologie & Innovatie
Innovatie in duurzame energie
Fossiele brandstoffen raken op, maar ook in de toekomst moet
DELTA energie blijven leveren met zo laag mogelijke milieubelasting
en tegen aanvaardbare kosten.
DELTA Technologie & Innovatie verkent innovatieve opties voor
de toekomstige energievoorziening en zet proefprojecten op.
Technieken die haalbaar lijken worden opgeschaald en in de
markt gezet.
Voorbeelden zijn
œ getijdenenergie;
œ wind op zee;
œ biodiesel uit algen.
Zaterdag 17 januari 2009, 14:00
prof. dr. J.W. Pel
Universiteit Groningen
Telescopen in de sterrenkunde
de 'eye-openers' voor ons beeld van het heelal
Dit jaar herdenken we het feit dat vierhonderd jaar geleden in
Middelburg de eerste bruikbare telescopen werden gemaakt. Hoe
primitief deze apparaatjes ook waren, deze uitvinding heeft het
menselijk denken voor altijd diepgaand veranderd. Voor het eerst
kon homo sapiens dingen zien die voor het oog onzichtbaar waren
en kreeg hij zicht op de immense uitgestrektheid van het heelal en
op de wonderbaarlijke processen die zich daarin afspelen. Als logische
variant van de telescoop volgde al snel de ontwikkeling van
de microscoop, opnieuw hier in Nederland. Opeens lag de weg
open voor de ontdekking van macrokosmos èn microkosmos - een
beslissend moment!
Het spreekt vanzelf dat de ontdekking van de telescoop vooral
van enorm belang is geweest voor de sterrenkunde. Zonder telescopen
zouden we nooit geweten hebben dat het 'ongewapende'
menselijk oog maar een verwaarloosbaar kleine fractie van het
heelal kan zien. De bouw van steeds grotere en meer geavanceerde
telescopen is dan ook altijd gedreven vanuit de sterrenkunde.
In deze voordracht wordt een beeld geschetst van de ontwikkeling
van astronomische telescopen, van Galileo's kleine kijkertje
tot de huidige reuzentelescopen, zowel op aarde als in de ruimte.
We zullen daarbij zien dat het niet alleen gaat om het maken van
steeds grotere instrumenten om daarmee zwakkere dingen te
kunnen zien, maar ook om het voortdurend verbeteren van de
beeldscherpte en om het toegankelijk maken van golflengtegebieden
die het menselijk oog niet kan zien. Tenslotte wordt een
beeld geschetst van de volgende generatie grote telescopen die nu
in voorbereiding is.
Vrijdag 13 februari 2009, 19:30
Prof. dr. E.O. Postma
Universiteit Tilburg
De computer als connaisseur
Het kunsthistorisch domein is een van de laatste domeinen waar
de computer nog amper haar intrede heeft gedaan. In de afgelopen
jaren is intensief onderzoek verricht naar de toepassing van
digitale technieken ter ondersteuning van kunsthistorici.
Het Van Gogh onderzoeksproject, opgezet in Maastricht en sinds
1 september uitgevoerd aan de Universiteit van Tilburg, richt zich
op de analyse van digitale reproducties van schilderijen van
Vincent van Gogh en zijn tijdgenoten. De analyse is gebaseerd op
moderne computeralgoritmen die zijn gemotiveerd door kunsthistorische,
neurocognitieve en wiskundige bevindingen.
In de lezing zal aan de hand van intuïtieve voorbeelden en
demonstraties aandacht worden besteed aan de multidisciplinaire
achtergrond van het onderzoek. Tevens zullen de gebruikte technieken
worden geïllustreerd aan de hand van voorbeelden.
Tenslotte zal een overzicht worden gegeven van de verkregen
resultaten op een uitgebreide verzameling van digitale reproducties
van schilderijen van Van Gogh en zijn tijdgenoten.
Vrijdag 13 maart 2009, 19:30
Prof. dr. J. Zaanen
Universiteit Leiden
Het universum in een korreltje roest
De kwantumveldentheorie is het best bewaarde geheim van de
natuurkunde. Haar belang in de moderne natuurkunde overstijgt
die van de kwantummechanica en de relativiteitstheorie. De elementaire
kwantumwetten schrijven voor dat alles met alles te
maken heeft, zelfs als er maar een enkel deeltje in het spel is. De
kwantumveldentheorie is de leer van de kwantum-emergentie, die
verklaart op welke wijze het kwantumgeheel veel meer is dan de
som der kwantumdelen. Om te doorgronden waarom deze kwantum-
emergentie ons universum bestiert, begin ik dicht bij huis: de
werelden gevormd door koude elektronen in aardse laboratoria,
met als kwantum-emergent-hoogtepunt de toestand van supergeleiding.
Vervolgens bespreek ik het Higgs fenomeen: ons universum
is doordrenkt met een kosmische vorm van supergeleiding,
die zich aan ons openbaart als ons gewicht op de weegschaal,
terwijl dit vermoeden op het punt staat om bevestigd te worden
door een heroïsch experiment in Genève. Maar zelfs pure ruimte
en tijd zijn bezwangerd met kwantum-emergentie. Het kwantumniets
zou vol moeten zijn met kwantum-energie en volgens Einstein’s
algemene relativiteitstheorie zou deze de ruimte-tijd spontaan
moeten laten krommen. Deze donkere energie blijkt inderdaad
te bestaan maar volgens ons huidige begrip van ons universum
zou er 120 ordes van grootte meer van dit spul moeten
bestaan.
De kwantumveldentheorie heeft de reputatie dat het onuitlegbaar
is. Zo niet volgens prof. Zaanen, die haar wezen op opwindende
wijze blootlegt, zelfs voor wie de natuurkunde al in het VWO
opgegeven heeft.
Vrijdag 17 april 2009, 19:30
Prof. dr. G.T.J. van der Horst
Medisch Centrum Erasmus Universiteit R'dam
Circadiane ritmen
Zoals het klokje tikt...
Voor de meeste mensen is het vanzelfsprekend dat zij iedere avond
rond een bepaalde tijd in slaap vallen en 's morgens - ook zonder
wekker - weer op een redelijk vast tijdstip wakker worden. Maar
wie wel eens een vliegreis heeft gemaakt naar verre oorden in het
westen of oosten van deze aardbol, of 's nachts in ploegendienst
heeft moeten werken zal gemerkt hebben dat het lichaam de
eerste paar dagen moeite heeft om het dagelijks ritme weer op te
pakken. Men voelt zich moe, heeft slaapproblemen en kan zich
vaak maar moeilijk concentreren. De hier genoemde verschijnselen
illustreren treffend de aanwezigheid van een intern uurwerkje
in onze hersenen, bij velen beter bekend als "de biologische
klok".
De slaap-waakcyclus is niet het enige biologische proces dat
onderhevig is aan een dag-nacht ritme. Een groot aantal fysiologische
lichaamsfuncties zoals temperatuur, bloeddruk, hartslagfrequentie
en hormoonafgifte vertonen een 24-uurs ritme, dat
wordt aangedreven door de circadiane klok in onze hersenen.
Zoals het woord circadiaan (ongeveer één dag) al aangeeft, heeft
deze interne klok een periodiciteit die niet gelijk is aan 24 uur. Om
te voorkomen dat de klok uit de pas gaat lopen met ons aardse
dag-nacht cyclus, wordt de klok iedere dag gelijk gezet met behulp
van licht.
Deze lezing gaat over de zoektocht naar het biologisch belang en
het werkingsmechanisme van de biologische klok in zoogdieren.
Ook wordt uitgebreid ingegaan op de rol van de circadiane klok in
de etiologie en symptomatologie van een veelheid aan medische
aandoeningen (inclusief kanker en ouderdomsgerelateerde pathologie),
alsmede hun behandeling.
Vrijdag 26 juni 2009, 13:00
EXCURSIE
Proefboerderij “Rusthoeve”
Colijnsplaat
De proefboerderij “Rusthoeve” is een modern bedrijf waarin
teelten beproefd worden in zowel de gangbare als de biologische
akkerbouw. Nieuwe technieken in de landbouw, zoals gebruikmaking
van satellietbeelden, en experimenten met toepassingsmogelijkheden
van GPS behoren tot het programma. Deze middag
zal er een toelichting op de nieuwe ontwikkelingen worden
gegeven. Verder worden we rondgeleid langs diverse proefpercelen,
waarbij ook de rijkbloeiende akkerranden niet worden vergeten.
De datum is voorlopig onder voorbehoud. Details over het
programma en de bereikbaarheid hopen we op een later tijdstip
mede te delen.
N.B. voor liefhebbers:
In de omgeving zijn diverse natuurwandelpaden uitgezet door
Akkerleven, stichting voor natuurbeheer en ontwikkeling Noord-
Beveland. (www.akkerleven.nl)
COLOFON
De lezingen van het NATUURKUNDIG GEZELSCHAP
worden gehouden in de aula van de ZEEUWSE
BIBLIOTHEEK, Kousteensedijk 7 te Middelburg.
Het lidmaatschap van het NATUURKUNDIG GEZELSCHAP staat
open voor iedere belangstellende. De contributie bedraagt € 17,- per
gezin per seizoen. De leden worden verzocht om hun bijdrage voor
dit seizoen over te schrijven naar bankrekening 815211058 t.n.v.
“Natuurkundig Gezelschap”, te Goes. Nieuwe leden worden verzocht
zich aan te melden bij het secretariaat. Na betaling van de
contributie (zie boven) worden zij ingeschreven als lid.
Het bestuur streeft er naar om de kosten zo veel mogelijk te
drukken. De convocaties worden daarom zoveel mogelijk per e-mail
verstuurd. Het bestuur verzoekt de leden hun e-mail-adres (c.q.
wijziging) bekend te maken aan de secretaris, M. van Elburg, via
een bericht naar:
ngm1780@zeelandnet.nl .
Bestuur
dr. H.J. van Elburg, voorzitter
drs. M. van Elburg-Admiraal, secretaris
dr. M. Knoester, penningmeester
M. van den Bos, public relations
Secretariaat
Golfzichtlaan 5, 4465 BL Goes
tel: 06 – 11 27 15 79
e-mail: ngm1780@zeelandnet.nl
Website
www.ngm1780.nl
|
